Μνημείο Εθνικής Αντίστασης
Από τις πρώτες ημέρες της γερμανικής Κατοχής, ο ελληνικός λαός αντέδρασε με αυθόρμητες αλλά και οργανωμένες μορφές αντίστασης απέναντι στους κατακτητές. Οι πρώτες συμβολικές ενέργειες, όπως η αποκαθήλωση της ναζιστικής σημαίας από την Ακρόπολη από τους Μανόλη Γλέζο και Λάκη Σάντα τον Μάιο του 1941, ανέδειξαν το αντιστασιακό φρόνημα των Ελλήνων. Λίγους μήνες αργότερα δημιουργήθηκαν οι πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις, οι οποίες ανέπτυξαν πολύμορφη δράση, όπως η ανατίναξη των γραφείων της φιλοναζιστικής οργάνωσης Ε.Σ.Π.Ο. από την Π.Ε.Α.Ν. υπό την ηγεσία του αξιωματικού Κωνσταντίνου Περρίκου. Η Αντίσταση εξαπλώθηκε γρήγορα σε ολόκληρη τη χώρα, καθώς οι δύσκολες συνθήκες της Κατοχής, ο λιμός, η καταπίεση και η δράση των συνεργατών των κατακτητών συσπείρωσαν μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας γύρω από τον κοινό στόχο της εθνικής απελευθέρωσης.
Στον αγώνα συμμετείχαν άνθρωποι κάθε ηλικίας, κοινωνικής τάξης και πολιτικής τοποθέτησης, τόσο στις πόλεις όσο και στην ύπαιθρο. Ιδιαίτερα ενεργή υπήρξε η νεολαία, με σημαντικότερη οργάνωση την Ε.Π.Ο.Ν., η οποία, πέρα από την αντιστασιακή δράση, ανέπτυξε αξιόλογη πολιτιστική και εκπαιδευτική δραστηριότητα. Εξίσου καθοριστική ήταν η συμβολή των γυναικών, που συμμετείχαν τόσο σε οργανωμένες κινητοποιήσεις όσο και στον ένοπλο αγώνα, γεγονός που οδήγησε σε διεκδίκηση ενός πιο ενεργού κοινωνικού ρόλου. Σημαντικό μέσο ενίσχυσης της Αντίστασης αποτέλεσε επίσης ο παράνομος αντιστασιακός Τύπος, ο οποίος, παρά τους μεγάλους κινδύνους, ενημέρωνε τον πληθυσμό, ενίσχυε το ηθικό του και διακινούσε πληροφορίες μέσω εφημερίδων, προκηρύξεων και φυλλαδίων που κυκλοφορούσαν μυστικά σε ολόκληρη τη χώρα.
National Resistance Monument
From the very first days of the German Occupation, the Greek people responded with both spontaneous and organized forms of resistance against the occupiers. The first symbolic acts, such as the removal of the Nazi flag from the Acropolis by Manolis Glezos and Lakis Santas in May 1941, highlighted the Greek people’s spirit of resistance. A few months later, the first resistance organizations were formed, carrying out a wide range of actions, including the bombing of the offices of the pro-Nazi organization ESPO by PEAN under the leadership of officer Konstantinos Perrikos. The Resistance spread rapidly throughout the country, as the harsh conditions of the Occupation—famine, oppression, and the actions of the occupiers’ collaborators—united a large part of Greek society around the common goal of national liberation.
People of all ages, social classes, and political affiliations took part in the struggle, both in urban areas and in the countryside. Young people were particularly active, with the most significant organization being EPON, which, in addition to its resistance activities, carried out remarkable cultural and educational initiatives. Equally decisive was the contribution of women, who participated both in organized demonstrations and in the armed struggle, a fact that led to their demand for a more active social role. The underground resistance press was also an important means of supporting the Resistance. Despite the great dangers involved, it kept the population informed, boosted their morale, and circulated information through newspapers, proclamations, and leaflets that were secretly distributed throughout the country.
Μνημείο Εθνικής Αντίστασης
Η ελληνική Αντίσταση κατά τη διάρκεια της Κατοχής υπήρξε μία από τις πιο μαζικές και οργανωμένες στην κατεχόμενη Ευρώπη. Κυρίαρχη αντιστασιακή οργάνωση αναδείχθηκε το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ), που ιδρύθηκε τον Σεπτέμβριο του 1941 και είχε ως βασικούς στόχους την απελευθέρωση της χώρας, την αποκατάσταση της εθνικής ανεξαρτησίας και τη διαμόρφωση ενός δημοκρατικού πολιτικού συστήματος μετά το τέλος της Κατοχής. Ένοπλος βραχίονάς του ήταν ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ), ο οποίος εξελίχθηκε στη σημαντικότερη αντάρτικη δύναμη της χώρας, συμβάλλοντας ουσιαστικά τόσο στον αγώνα κατά των κατοχικών δυνάμεων όσο και στις συμμαχικές επιχειρήσεις. Παράλληλα, σημαντική παρουσία είχε και ο Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος (ΕΔΕΣ) υπό τον Ναπολέοντα Ζέρβα, ο οποίος δραστηριοποιήθηκε κυρίως στην Ήπειρο και τη Δυτική Ελλάδα με τη στήριξη των Βρετανών. Τρίτη μεγάλη αντιστασιακή οργάνωση αποτέλεσε η Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση (ΕΚΚΑ) ωστόσο υπήρχε πληθώρα άλλων μικρότερης δράσης οργανώσεων, η σημασία των οποίων θα φανεί στα μέσα του 1942, όταν θα χρειαστούν οι Βρετανοί τη στήριξή τους για τις επιχειρήσεις που θα πραγματοποιούσαν στη Β. Αφρική. Κορυφαία αντιστασιακή πράξη αποτέλεσε η ανατίναξή της γέφυρας του Γοργοποτάμου ως αποτέλεσμα της συνεργασίας του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, υπό την υψηλή καθοδήγηση βρετανών κομάντος. Παρά τη σημαντική συμβολή των αντιστασιακών οργανώσεων στην απελευθέρωση της χώρας, η μνήμη της Αντίστασης δεν αναγνωρίστηκε ενιαία μετά τον πόλεμο, καθώς οι πολιτικές συγκρούσεις και ο εμφύλιος οδήγησαν στη μακρόχρονη περιθωριοποίηση, κυρίως της δράσης του ΕΑΜ, η οποία αναγνωρίστηκε επίσημα μόλις τη δεκαετία του 1980 από την κυβέρνηση του Α. Παπανδρέου.
National Resistance Monument
The Greek Resistance during the Occupation was one of the largest and most organized resistance movements in occupied Europe. The dominant resistance organization was the National Liberation Front (EAM), which was founded in September 1941 and had as its primary objectives the liberation of the country, the restoration of national independence, and the establishment of a democratic political system after the end of the Occupation. Its armed wing was the Greek People’s Liberation Army (ELAS), which evolved into the country’s most significant guerrilla force, contributing substantially both to the struggle against the occupying forces and to Allied operations. At the same time, the National Democratic Greek Association (EDES), led by Napoleon Zervas, also played a significant role; it was active primarily in Epirus and Western Greece with British support. A third major resistance organization was the National and Social Liberation (EKKA); however, there were numerous other, less active organizations whose importance would become apparent in mid-1942, when the British would need their support for the operations they were planning in North Africa. The most significant act of resistance was the blowing up of the Gorgopotamos Bridge, which was the result of cooperation between ELAS and EDES under the direct guidance of British commandos. Despite the significant contribution of resistance organizations to the country’s liberation, the legacy of the Resistance was not uniformly recognized after the war, as political conflicts and the Civil War led to its long-term marginalization, particularly regarding the activities of EAM, which were not officially recognized until the 1980s by the government of Andreas Papandreou.
Η κατοχή στη Θεσσαλονίκη
«Η κατοχή στη Θεσσαλονίκη» – γράφει ο Γ. Ιωάννου, – «ήταν πολύ διαφορετική, πιο σκοτεινή και μουντή απ’ αυτή της Αθήνας (…) Η αγορά έκλεισε πολύ γρήγορα. Όλα τα μαγαζιά κλειστά (…) Όταν άνοιγε κανένα σχηματιζόταν τεράστιες ουρές. Το «Καπάνι» είχε βγάλει χορτάρι (…) Ο κόσμος δεν πέθανε τότε γιατί υπήρχε η «μαύρη αγορά» στην οποία εύρισκες πολλά πράγματα (…) Κοντά σε αυτά θα πρέπει να βάλεις τις εκτελέσεις που διαβάζαμε ξαφνικά σε κάτι κτηνώδεις ανακοινώσεις, τις οποίες τοιχοκολλάγανε οι Γερμανοί, τα ονόματα των εκτελεσθέντων. Είχε κι εδώ στην πόλη μας πρησμένους από την πείνα ανθρώπους που ξαπλώνανε στο παρκάκι που ήταν κοντά μας στην Πλατεία Δικαστηρίων και πεθαίνανε (…) Βάλτε και τη φοβερή συσκότιση (…) Και μετά από τον πατέρα μου πρωτάκουσα για την Εθνική Αντίσταση και το ΕΑΜ που βέβαια κυριάρχησε στη Θεσσαλονίκη (…)»
The Occupation in Thessaloniki
“The occupation in Thessaloniki,” writes G. Ioannou, “was very different, darker and gloomier than that of Athens (…) The market closed very quickly. All the shops were closed (…) Whenever one opened, huge lines would form. ‘Kapani’ had run out of food (…) People did not starve at that time because there was the ‘black market,’ where one could find many things (…) Along with these, one must mention the executions that we suddenly read about in those brutal announcements—the names of those executed—which the Germans posted on the walls. Here in our city, too, there were people swollen from hunger who lay in the small park near us at Court Square and died (…) One must also add the terrible blackout (…) And it was from my father that I first heard about the National Resistance and EAM, which, of course, dominated Thessaloniki (…)”
Η Αντίσταση στη Νεάπολη και τις Συκιές
Για την ημέρα της απελευθέρωσης γράφει ο Γ. Ιωάννου : «Τα χωνιά ωθούσαν τον κόσμο προς την πλατεία Αγ. Σοφίας. Εκεί κατέληγαν όλα τα αφρισμένα ποτάμια. Από την οδό της Αγ. Σοφίας κατέβαιναν σαρώνοντας τις γειτονιές τα παιδιά του Κουλέ Καφέ, του Αγ. Παύλου, της Ακρόπολης, της Κασσάνδρου. Το Τσινάρι, Εσκί Ντελίκ, Προφήτης Ηλίας, Διοικητήριο κατέβαιναν τη Βενιζέλου. Από το Βαρδάρη πάλι ερχόταν ξυπόλυτη, ρακένδυτη, πειναλέα, σπαρταρώντας από ενθουσιασμό η Ραμόνα, η Επτάλοφος, ο Παλιός Σταθμός, η Νεάπολη, η Σταυρούπολη, ενώ αντίθετες από ανατολικά, κατέφταναν μέσα σε σκόνη και αλλαλαγμό με τρομπέτες, παντιέρες, λάβαρα και χωνιά η Τούμπα – «Τούμπα – Στάλιγκραντ» φώναζαν – η Αγία Φωτεινή, η Ευαγγελίστρια, η Τριανδρία ακόμη και η τόσο μακρινή Καλαμαριά».
Στάλιγκράντ ή αλλιώς Στρατηγείο αποκαλούνταν το σπίτι του Βασίλη Μελίδη, γνωστού με το όνομα Καπετάν Βερμιώτης, εξέχουσας προσωπικότητας του χώρου της αντίστασης. Το σπίτι του, μια απλή μονοκατοικία με κεραμίδια και μικρή αυλή, κολλητή με το τείχος της πόλης στον τομέα Έβρου στις Συκιές, αποτέλεσε χώρο συγκέντρωσης όπλων, τροφίμων, φαρμάκων και στέκι διέλευσης και επαφών της αντίστασης. Στον Συκιώτη Καπετάν Βερμιώτη «χρεώνεται» συχνά το μεγάλο σαμποτάζ με την ανατίναξη της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης-Γεγευλής.
Η κάτοικος Μαρία Γαλλή αναφέρει:
«Τις Συκιές, τις έλεγαν Στάλινγκραντ. Όλοι βγάζανε δήμαρχο δεξιό, ο μόνος δήμος που έβγαζε δήμαρχο αριστερό, ήταν εδώ στις Συκιές. Κι έλεγαν «πού μένεις, στις Συκιές; Ω, Στάλινγκραντ».
Η Θεοδώρα Κουτελίδου θυμάται:
«Θυμάμαι τις εκτελέσεις στο Γεντί. Κατέβαιναν εδώ οι Γερμανοί από το Γεντί Κουλέ και κοιτάγανε, που κουνιέται κάτι σε κάποια πόρτα, ερχόταν τους παίρνανε. Και πηγαίνανε προς τα επάνω και σκοτώνανε τον κόσμο».
Για να διαβάσετε περισσότερες μαρτυρίες κατοίκων των περιοχών Νεάπολης και Συκεών για την περίοδο της Κατοχής πατήστε στον παρακάτω σύνδεσμο:
The Resistance in Neapoli and Sykies
Ioannou writes about the day of liberation: “The loudspeakers were driving the crowd toward Agia Sophia Square. That was where all the surging rivers of people converged. From Agia Sophia Street, the children of Koule Kafe, Agios Pavlos, Akropolis, and Kassandros swept down, moving through the neighborhoods. The children from Tsinarí, Eski Delik, Prophet Elias, and Dioikitirio came down Venizelos Street. From Vardaris, once again, came Ramona, barefoot, ragged, and hungry, trembling with excitement, along with Eptalofos, the Old Station, Neapoli, and Stavroupoli, while from the east, amid dust and the clamor of trumpets, banners, flags, and horns, came Toumba—‘Toumba—Stalingrad,’ they shouted—Agia Fotini, Evangelistria, Triandria, and even the distant Kalamaria.”
Stalingrad—or “Headquarters,” as it was also known—was the name given to the home of Vasilis Melidis, known as Captain Vermioitis, a prominent figure in the resistance movement. His house, a simple single-family home with a tiled roof and a small courtyard, situated right next to the city wall in the Evros sector of Sykies, served as a collection point for weapons, food, and medicine, as well as a transit hub and meeting place for members of the Resistance. Captain Vermioitis of Sykies is often “credited” with the major act of sabotage involving the blowing up of the Thessaloniki–Gegouli railway line.
Local resident Maria Galli recalls:
“They called Sykies ‘Stalingrad.’ Everywhere else elected a right-wing mayor; the only municipality that elected a left-wing mayor was here in Sykies. And they would say, ‘Where do you live, in Sykies? Oh, Stalingrad.’”
Theodora Koutelidou recalls:
“I remember the executions at Genti. The Germans would come down here from Genti Koule and look around; if they saw something moving at a door, they would come and take the person away. And they were moving upward and killing people.”
Η Αντίσταση στη Νεάπολη και τις Συκιές
Στις 21 Μάϊου 1941 μία από τις πρώτες αντιστασιακές ομάδες της Θεσσαλονίκης, η «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» καταστρέφει τα τηλεφωνικά καλώδια της οδού Λαγκαδά της κοινότητας της Νεάπολης. Η αντιστασιακή εφημερίδα «Ελευθερία» τυπωνόταν μεταξύ άλλων «σε ένα ταπεινό σπιτάκι, κολλημένο πάνω στο βυζαντινό κάστρο, ανάμεσα σε Συκιές και Άγιο Παύλο με ένα υπόγειο, σαν ποντικότρυπα, κάτω από την κουζίνα του». Το σπίτι αυτό, σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής φιλοξενούσε καθ’όλη τη διάρκεια της κατοχής, από τις πρώτες ημέρες, «τους ασυμβίβαστους και απροσκύνητους». Στο υπόγειο αυτό τυπωνόταν το μικρού σχήματος μονόφυλλο ή δίφυλλο της «Ελευθερίας» και στη συνέχεια και της «Λαϊκής Φωνής». «Από πάνω η οικογένεια του Ιωακείμ Μπελίδη, με την πολυπληθή οικογένειά του κάνει ό,τι μπορεί για να μη δώσει υποψία καμιά. Παππούς, νύφη, γαμπρός, παιδιά…πολλά παιδιά, μπόλικη φασαρία, έτσι όλοι ανάκατα, για το φόβο των Ιουδαίων. Με μια αυλή σκέτο παζάρι: κοφίνια, τενεκέδες με νερό, απλωμένα φουστάνια, παντελόνια, βρακιά, αλλά πάντοτε με την έντονη μυρουδιά του σαπουνιού, που σκέπαζε εν πολλοίς την οσμή της φρεσκοτυπωμένης μελάνης». Η αντιστασιακή εφημερίδα «Λαϊκή Φωνή» εκδίδονταν και στην οδό Χάμιλτον 17, παράλληλα με την οδό Ακροπόλεως, στα σύνορα με τον Άγιο Παύλο.
The Resistance in Neapoli and Sykies
On May 21, 1941, one of the first resistance groups in Thessaloniki, “ELEFTHERIA,” destroyed the telephone lines on Lagkada Street in the Neapolis neighborhood. The resistance newspaper Eleftheria was printed, among other places, “in a humble little house, perched atop the Byzantine castle, between Sykies and Agios Pavlos, with a basement, like a mouse hole, beneath its kitchen.” According to contemporary accounts, this house sheltered “the uncompromising and unyielding” throughout the entire Occupation, from its very first days. In this basement, the small-format, single- or double-page leaflets of Eleftheria and, later, Laiki Foni were printed. “Upstairs, Ioakeim Belidis and his large family did everything they could to avoid arousing any suspicion. Grandfather, daughter-in-law, son-in-law, children… lots of children, plenty of commotion—everyone all mixed together, out of fear of the Jews. With a courtyard that was a veritable bazaar: baskets, water cans, dresses, pants, and underwear spread out to dry—but always with the strong scent of soap, which largely masked the smell of freshly printed ink.” The resistance newspaper Laiki Foni was also published at 17 Hamilton Street, parallel to Acropolis Street, on the border with Agios Pavlos.
Η Αντίσταση στη Νεάπολη και τις Συκιές
Πολύ σημαντική πηγή για την αντιστασιακή δράση των κατοίκων των Συκεών αποτελεί έγγραφο που περιέχει τις «Επίσημες Ευχαριστίες» της Νεοζηλανδικής Κυβέρνησης προς την κοινότητα Ροδοχωρίου-Συκεών για τα όσα προσέφεραν οι κάτοικοι κατά την διάρκεια της κατοχής στους στρατιώτες της, τους οποίους έσωσαν από την αιχμαλωσία και ενδεχόμενα το θάνατο από τις δυνάμεις κατοχής, ενώ την ίδια στιγμή προσέφεραν από το υστέρημά τους ενδυμασία και τροφή.
Σύμφωνα και με προφορικές μαρτυρίες που συγκέντρωσε ο Κ. Νίγδελης στις Συκιές υπήρχε δίκτυο φυγάδευσης στρατιωτών των συμμαχικών δυνάμεων «διαμέσου Χορτιάτη και του Αγίου Όρους προς την Τουρκία και μετά στη Μέση Ανατολή». Φαίνεται μάλιστα να υπήρχαν δυο τέτοια οργανωμένα δίκτυα. Το πρώτο της ομάδας Βαμβάτσου -Κυριακοπούλου (εκτελέστηκαν τον 10/41) και το δεύτερο της οικογένειας Φρερ – ιερέα Κυριακίδη. Να τονίσουμε εξάλλου πως ο πρώτος νεκρός Έλληνας, που εκτελέστηκε από τους Γερμανούς στο Επταπύργιο, ήταν ο Γ. Πολυχρονάκης, ο οποίος, σύμφωνα με τη «Νέα Ευρώπη» της 19/8/1941, «συνελήφθη και κατεδικάσθη υπό του Γερμανικού Στρατοδικείου διότι εβοήθησεν εις την απόκρυψιν και φυγάδευσιν Εγγλέζων στρατιωτών».
Στις 5 Δεκεμβρίου 1941 θα εκτελεστεί ο αγωνιστής του ΕΑΜ, και μόλις 26 ετών, Χρήστος Ευστρατιάδης, αναφωνώντας ενώπιον του Γερμανικού Στρατοδικείου «Σκοτώστε με, μα η Ελλάδα θα ζήσει και τα εκατομμύρια των Ελλήνων που ληστεύετε και τυραννάτε θα εκδικηθούν το θάνατό μου», φράση που έμελλε να μείνει ιστορική. Στις 28 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους θα εκτελεστούν ακόμη 30 όμηροι, ενώ υπολογίζεται ότι την περίοδο 1941-1944, περισσότεροι από 500 οδηγήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα μετά τη θανατική τους καταδίκη από το Γερμανικό Στρατοδικείο.
Σύμφωνα με τον Κ. Νίγδελη αρκετοί Νεαπολίτες βοήθησαν στη σωτηρία των συμπατριωτών τους Εβραίων, χρησιμοποιώντας τις φυσικές σπηλιές της περιοχής ως σημεία συνάντησης και ασφαλούς μεταφοράς τους εκτός Θεσσαλονίκης. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στη βιβλιογραφία για τη μεγάλη σπηλιά στο ρέμα του Ρ. Φεραίου από το οποίο φυγαδεύτηκε μεγάλος αριθμός Εβραίων. Αρκετοί ήταν και αυτοί που περίθαλπταν στα σπίτια τους φυγάδες, με κίνδυνο της ζωής τους, γεγονός που αναγνωρίστηκε αργότερα επίσημα από τους ίδιους αλλά και τις οργανώσεις τους.
Κατά τη διάρκεια των αγώνων που συμμετείχε η ποδοσφαιρική ομάδα «Παύλος Μελάς», δημιούργημα της κατοχής, οι φυλακισμένοι του ομώνυμου στρατοπέδου λάμβαναν πληροφορίες για τις δυνάμεις της αντίστασης και την πορεία του πολέμου. Εξάλλου απλοί κάτοικοι της περιοχής πρόσφεραν ένα κομμάτι στους πεινασμένους φυλακισμένους ή βοηθούσαν στη φυγάδευση αιχμαλώτων που κατάφερναν να αποδράσουν.
The Resistance in Neapoli and Sykies
A very important source regarding the resistance activities of the residents of Sykeon is a document containing the “Official Thanks” from the New Zealand Government to the community of Rodochori–Sykeon for the assistance its residents provided during the Occupation to New Zealand soldiers, whom they saved from capture and possible death at the hands of the occupying forces, while at the same time offering clothing and food from their own meager resources.
According to oral testimonies collected by K. Nigdelis in Sykies, there was a network for smuggling Allied soldiers “through Chortiatis and Mount Athos to Turkey and then on to the Middle East.” In fact, there appear to have been two such organized networks: the first was run by the Vamvatsos–Kyriakopoulos group (executed in April 1941), and the second by the Frer family and Father Kyriakidis. It should also be noted that the first Greek to be executed by the Germans at Eptapyrgio was G. Polychronakis, who, according to the August 19, 1941, issue of Nea Europa, “was arrested and convicted by the German Military Court for aiding in the concealment and escape of British soldiers.”
On December 5, 1941, the 26-year-old EAM fighter Christos Efstratiadis was executed. Before the German military tribunal, he declared, “Kill me, but Greece will live on, and the millions of Greeks whom you rob and oppress will avenge my death”—words that would go down in history. On December 28 of that same year, another 30 hostages were executed. It is estimated that between 1941 and 1944, more than 500 people were led before firing squads after being sentenced to death by German military courts.
According to K. Nigdelis, several residents of Neapoli helped save their fellow Jewish citizens, using the area’s natural caves as meeting points and safe routes to transport them out of Thessaloniki. Historical sources make special mention of the large cave along the Fereos River, from which a large number of people were smuggled out. Many local residents also sheltered fugitives in their homes, risking their own lives. Their contribution was later officially acknowledged by both the individuals involved and the Jewish Community.
During football matches organized by the occupation authorities and played by the “Pavlos Melas” team, prisoners held at the camp of the same name received information about the activities of the resistance and the progress of the war. In addition, local residents often offered food to the starving prisoners and helped those who managed to escape by smuggling them to safety.
Η μάχη της Νεάπολης
Κατά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (30 Οκτωβρίου 1944), αρχηγός των δυνάμεων της ΕΛΑΣ ήταν ο νεαπολίτης Χαράλαμπος Καραβασίλης. Σύμφωνα με το φύλλο της εφημερίδας «Ελευθερία» της Κυριακής 22 Οκτωβρίου του 1944, «παλληκάρια του Ε.Λ.Α.Σ., επικεφαλής σε παλλαϊκό ξεσηκωμό, οι κάτοικοι της Νεάπολης, των Συκεών και των γύρω συνοικισμών» πρωτοστάτησαν σε μάχη κατά των ταγμάτων ασφαλείας του Κυριάκου Παπαδόπουλου (Κισάμπατζακ)». Πρόκειται για γεγονός που έχει μείνει γνωστό ως «Μάχη της Νεάπολης και των Συκεών». Η μάχη αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία για την επερχόμενη απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης καθώς υποχρέωσε τους Γερμανούς και τους συνεργάτες τους να περιορίσουν τις δυνάμεις τους κάτω από την οδό Κασσάνδρου, δίνοντας έτσι τη δυνατότητα στα τμήματα του ΕΛΑΣ να επιχειρήσουν την είσοδό τους στη Θεσσαλονίκη από τα βόρεια Τείχη και τα κάστρα στο ύψος των Συκεών την Τετάρτη 30 Οκτωβρίου 1944 και αναγκάζοντας τις δυνάμεις Κατοχής να υποχωρήσουν προς το κέντρο της πόλης έως και την ολική εγκατάλειψή της.
The Battle of Neapolis
During the liberation of Thessaloniki (October 30, 1944), the commander of the ELAS forces was Charalambos Karavasilis, a native of Neapolis. According to the Sunday, October 22, 1944, edition of the newspaper Eleftheria, “ELAS fighters, leading a popular uprising, together with the residents of Neapolis, Sykea, and the surrounding settlements, took the lead in a battle against the Security Battalions of Kyriakos Papadopoulos (Kisambatzak).” This event has become known as the “Battle of Neapolis and Sykea.” The battle was of particular significance for the impending liberation of Thessaloniki, as it forced the Germans and their collaborators to confine their forces below Kassandrou Street. This enabled units of ELAS to enter Thessaloniki from the northern walls and the castles near Sykea on Wednesday, October 30, 1944, forcing the Occupation forces to retreat toward the city center until they finally abandoned the city entirely.
![Από την παρέλαση της απελευθέρωσης στις 30 Οκτωβρίου 1944 στη Θεσσαλονίκη. Από: https://www.e-prologos.gr/θεσσαλονίκη-η-απαγορευμένη-απελευθέ/#iLightbox[7c68fc403448ccf4c0d]/0](https://www.info-neapolis-sykeon.gr/wp-content/uploads/2026/07/ΕΛΑΣ-ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ-ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ-topaz-upscale-2x-1024x733.jpeg "ΕΛΑΣ-ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ-ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ-topaz-upscale-2x")
Μνημείο Εθνικής Αντίστασης
Αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης
Μια από τις κορυφαίες στιγμές του νομοθετικού έργου της βουλής στην περίοδο 1982-1985 ήταν η ψήφιση του ν. 1285/82 (Αύγουστος 1982), που αναφερόταν στην πολιτική – και ηθική – αποκατάσταση των αγωνιστών της εθνικής αντίστασης 1940-1944. “Ήρθε η ώρα”, υπογράμμισε τότε ο πρωθυπουργός Α. Παπανδρέου, “δίπλα στους ήρωες του 1821 να τοποθετήσουμε στην εθνική μας μνήμη όλους εκείνους που έπεσαν την περίοδο 1940-44”.
Το Μνημείο
Το Μνημείο Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Νεάπολης-Συκεών φιλοτεχνήθηκε το 1997 στην περιοχή που οριοθετούνται οι εκτελέσεις πατριωτών αγωνιστών από τους Γερμανούς κατακτητές. Ανεγέρθηκε το 1997, μετά από κοινή και συντονισμένη προσπάθεια της υπό τον Σίμο Δανιηλίδη διοίκησης του τότε Δήμου Συκεών και του προέδρου της ΠΕΑΕΑ Συκεών αείμνηστου Κώστα Μουτσόπουλου. Ο καλλιτέχνης εμπνεύστηκε το μνημείο από τα γεγονότα του αιματοβαμμένου Μάη του 1936 στην Θεσσαλονίκη με τη δολοφονία νεαρού διαδηλωτή κατά την απεργία των καπνεργατών και τους στίχους του ποιητή Γιάννη Ρίτσου που είναι χαραγμένοι σε αυτό:
“Να λείπεις- δεν είναι τίποτα να λείπεις. Αν έχεις λείψει για ό,τι πρέπει, θα ‘σαι για πάντα μέσα σ’ όλα εκείνα που γι’ αυτά έχεις λείψει, θα ‘σαι για πάντα μέσα σ’ όλο τον κόσμο”
(Απόσπασμα από το ποιητικό έργο του Γιάννη Ρίτσου, Οι γειτονιές του κόσμου (εκδ. Κέδρος)
[ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ: Κ. Νίγδελης, “Οι Συκιές κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής”, “Forget Us Not”, εκδόσεις Δήμου Νεάπολης-Συκεών. Πρόγραμμα «Ευρώπη για τους Πολίτες 2007-2013», Κ. Νίγδελη (2016), Δήμος Νεάπολης-Συκεών «Ο μεγάλος Καλλικρατικός Δήμος», Θεσσαλονίκη 2016, Ι. Κολιόπουλος, Ιστορία της Ελλάδος από το 1800, τεύχη 1 και 2, Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Βάνιας, 2002, www.ime.gr]
National Resistance Monument
Recognition of the National Resistance
One of the highlights of the Parliament’s legislative work during the 1982–1985 period was the passage of Law 1285/82 (August 1982), which addressed the political and moral rehabilitation of the fighters of the National Resistance of 1940–1944. “The time has come,” Prime Minister A. Papandreou emphasized at the time, “to enshrine in our national memory, alongside the heroes of 1821, all those who fell during the period 1940–44.”
The Monument
The National Resistance Monument of the Municipality of Neapolis-Sykies was erected in 1997 at the site where patriotic fighters were executed by the German occupiers. It was erected following a joint and coordinated effort by the administration of the then Municipality of Sykeon, led by Simos Daniilidis, and the late Kostas Moutsopoulos, president of the Sykeon Association of Former Resistance Fighters (PEAEA).
The artist drew inspiration for the monument from the events of the Bloody May of 1936 in Thessaloniki—specifically, the killing of a young protester during the tobacco workers’ strike—and from the verses by the poet Yannis Ritsos inscribed on the monument:
“To be gone—it is nothing to be gone. If you have gone for what you must, you will live forever in all those things for which you have gone; you will live forever throughout the whole world.”
(From Yannis Ritsos, The Neighborhoods of the World [Kedros Publications].)