Κρήνη του Σεϊχη στον Κέδρηνο Λόφο
Ένας σημαντικός αριθμός από περίτεχνες και όμορφες κρήνες, βρύσες δηλαδή, διαφόρων μεγεθών και τύπων, συναντά κανείς διάσπαρτες στην περιοχή της Άνω Πόλης, του Αγίου Παύλου και των Συκεών. Οι περισσότερες κατασκευάστηκαν κατά την οθωμανική περίοδο, ωστόσο κάποιες χρονολογούνται από τα βυζαντινά χρόνια. Καθώς το νερό αποτελούσε σημείο αναφοράς που συνδέονταν άμεσα με τη θρησκεία τους, οι Οθωμανοί έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση στην ανακατασκευή των βυζαντινών κρηνών και την επαναχρησιμοποίησή τους.
Η κρήνη που βλέπετε, η γνωστή ως «κρήνη του Κέδρηνου Λόφου», μαζί με τη μικρή οθωμανική κρήνη που βρίσκεται λίγο βορειότερα, αποτελούσαν ένα ενιαίο ιστορικό σύνολο και σημαντικά στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Θεσσαλονίκης. Σύμφωνα με τον Βακαλόπουλο, το μνημείο ήταν ένα μικρών διαστάσεων οικοδόμημα, του οποίου οι τέσσερις πλευρές κατέληγαν σε οξύκορφα τόξα. Πάνω σε αυτά στηριζόταν ένας μικρός τρούλος, ο οποίος σήμερα δεν είναι ορατός, καθώς το κτίσμα έχει εγκιβωτιστεί από τις τρεις πλευρές του, ενώ η οροφή του έχει καλυφθεί και ισοπεδωθεί. Στο κέντρο του άλλοτε θολωτού τάφου διατηρείται σε καλή κατάσταση μια ρωμαϊκή σαρκοφάγος, η οποία φέρει ελληνική επιγραφή στη βόρεια μακριά πλευρά της. Σε αυτήν παλαιότερα κατέληγε το νερό της πηγής και από τον σωλήνα της οι περαστικοί μπορούσαν να πίνουν νερό.
The Şeyh Fountain on Kedrinos Hill
A remarkable number of elegant and finely crafted fountains of various sizes and forms are scattered throughout the districts of the Upper Town (Ano Poli), Agios Pavlos, and Sykies. Most of them were constructed during the Ottoman period, although some have Byzantine origins. Because water held both practical and religious significance in Islamic tradition, the Ottomans placed great importance on restoring, maintaining, and reusing older Byzantine water structures.
The fountain you see here, known as the Fountain of Kedrinos Hill, together with the small Ottoman fountain located a short distance to the north, formed a single historical complex and constituted important elements of Thessaloniki’s cultural heritage. According to Vakalopoulos, the monument was a small structure whose four sides terminated in pointed arches. A small dome rested on these arches; however, it is no longer visible today, as the structure has been enclosed on three sides and its roof has been covered and leveled. At the center of what was once a vaulted tomb, a Roman marble sarcophagus survives in good condition, bearing a Greek inscription on its long northern side. In the past, water from the spring flowed into this sarcophagus, and passersby could drink from its spout.
Κρήνη του Σεϊχη στον Κέδρηνο Λόφο
Ο Βακαλόπουλος θεωρεί ότι το σύμπλεγμα αυτό ήταν στην πραγματικότητα ο κρηναίος τάφος ενός μουσουλμάνου αγίου. Την άποψή του ενισχύει μια τουρκική επιγραφή που υπήρχε στην πρόσοψη του μνημείου πάνω από το ισλαμίζον πλίνθινο τόξο με τη διπλή καμπυλότητα. Από την ανάγνωσή της επιγραφής προκύπτει ότι η «Κρήνη του Κέδρηνου Λόφου» χρονολογείται στα έτη 1759-1760, εποχή που η παροχή του νερού είχε διακοπεί. Ένας αξιωματούχος, ο Αλή Μεχμέτ, ανέλαβε να αποκαταστήσει τη λειτουργία της πηγής και να επισκευάσει την κρήνη. Έτσι, γνωρίζουμε ότι το μνημείο εξακολουθούσε να χρησιμοποιείται κατά την οθωμανική περίοδο και ότι η ύπαρξή του είχε ιδιαίτερη σημασία για την τοπική κοινωνία.
Παράλληλα, ο Βακαλόπουλος εκφράζει την άποψη ότι, πριν από την οθωμανική αυτή κατασκευή, πιθανότατα υπήρχε στο ίδιο σημείο κάποιο βυζαντινό θρησκευτικό κτίσμα, ίσως μια μικρή μονή ή ένα αγίασμα. Η υπόθεση αυτή δεν είναι παράλογη, καθώς πολλές φορές οι νέες λατρευτικές εγκαταστάσεις δημιουργούνταν πάνω σε παλαιότερους ιερούς χώρους, διατηρώντας τη σημασία που είχαν ήδη αποκτήσει η θέση μέσα στους αιώνες. Στις αρχές του 20ου αιώνα υπήρχε μπροστά από το τυφλό κρηναίο αψίδωμα ένας ψηλός καμαροσκέπαστος χώρος. Η τοιχοποιία του παρουσιάζει ομοιότητες με εκείνη βυζαντινών μνημείων της Θεσσαλονίκης, ωστόσο θεωρείται βέβαιο ότι η κατασκευή του πραγματοποιήθηκε σε μεταγενέστερη περίοδο. Ο χώρος αυτός διέθετε από ένα κογχάριο στις δύο πλευρές του, από τα οποία σήμερα διατηρείται μόνο το νότιο, ενώ η τοξωτή είσοδος που οδηγούσε στο εσωτερικό του τάφου έχει πλέον καταρρεύσει.
The Şeyh Fountain on Kedrinos Hill
Vakalopoulos argues that this structure was in fact the fountain-tomb of a Muslim saint. His view is supported by a Turkish inscription on the monument’s façade, above the double-curved brick arch in the Islamic style. The surviving inscription indicates that the Fountain of Kedrinos Hill dates to 1759–1760, a period during which the local water supply had been interrupted. An Ottoman official named Ali Mehmet undertook the restoration of the spring and the reconstruction of the fountain, allowing it to resume operation. This evidence demonstrates that the monument remained in active use throughout the Ottoman period and played an important role in the daily life of the local community.
Vakalopoulos further suggests that an earlier Byzantine religious structure—possibly a small monastery or shrine—once occupied the same site before the construction of the Ottoman monument. This hypothesis is plausible, as it was common practice for new places of worship to be established on the sites of earlier sacred buildings, preserving the spiritual importance of the location across successive historical periods. In the early 20th century, a tall vaulted structure stood in front of the blind arched niche. Its masonry resembles that of Byzantine monuments in Thessaloniki; however, it is generally accepted that it was constructed during a later period. This structure originally featured a niche on each of its lateral sides. Today, only the southern niche survives, while the arched entrance leading to the interior of the tomb has collapsed.
Κρήνη του Σεϊχη στον Κέδρηνο Λόφο
Το μνημείο δεν είχε μόνο συμβολικό ή θρησκευτικό χαρακτήρα, αλλά εξυπηρετούσε και πρακτικές ανάγκες των κατοίκων και των ταξιδιωτών που περνούσαν από την περιοχή. Τις δημόσιες κρήνες τις συναντούσες σε κάθε συνοικία, κυρίως δίπλα σε μουσουλμανικά τεμένη (τζαμιά) αλλά και κοντά σε μοναστηριακά συγκροτήματα. Αποτελούσαν μέρη κοινωνικής επαφής και συναναστροφής των κατοίκων της περιοχής αλλά και συχνό τόπο διενέξεων, καθώς πολύς κόσμος συνωστίζονταν για να συλλέξει το απαραίτητο νερό για το νοικοκυριό του. Οι μεγαλύτερες συνδυάζονταν με τον δημόσιο φωτισμό της πόλης. Οι μικρότερες διέθεταν έναν κρουνό και μία ή περισσότερες λεκάνες, οι οποίες εξυπηρετούσαν τόσο τους περαστικούς, όσο και το πότισμα των ζώων. Έπαιρναν νερό είτε κατευθείαν από υπόγειο αγωγό είτε από παρακείμενη πηγή. Η Θεσσαλονίκη υδρευόταν κυρίως από τις πηγές του Χορτιάτη, του Ρετζικίου και της Σταυρούπολης, οι οποίες τροφοδοτούσαν τον πληθυσμό με υγιεινό, πόσιμο νερό. Για την ανέγερση και συντήρηση των δημόσιων κρηνών, ευθύνη είχαν οι κατά καιρούς διοικητές της πόλης, ενώ τα έξοδα ανέγερσης αναλάμβανε είτε το δημόσιο ταμείο, είτε οργανωμένες κοινωνικές ομάδες είτε ευκατάστατοι ιδιώτες χορηγοί. Καθώς οι κρήνες θεωρούνταν θεάρεστα έργα και απευθύνονταν στο ευρύ κοινό, αποτελούσαν μέσο κοινωνικής προβολής και καταξίωσης των χορηγών που φρόντιζαν ιδιαίτερα την καλλιτεχνική ποιότητα του έργου αλλά και την προβολή του ονόματός τους σε αυτό με σχετικές επιγραφές.
Τέλος, αξίζει να αναφερθεί μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια που συνδέει το παρόν μνημείο με τη σύγχρονη γεωγραφία της πόλης. Ο κρηναίος παρακείμενος τάφος υπήρξε τόσο γνωστό σημείο αναφοράς, ώστε έδωσε το όνομά του σε ολόκληρη την περιοχή. Από την «Κρήνη του Σεΐχη» ή το «Νερό του Σεΐχη» προήλθε η ονομασία «Σέιχ Σου», η οποία χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα για το μεγάλο πευκόφυτο δάσος της Θεσσαλονίκης. Με αυτόν τον τρόπο, ένα σχετικά μικρό μνημείο κατάφερε να αφήσει το αποτύπωμά του όχι μόνο στην ιστορία, αλλά και στη συλλογική μνήμη και στην τοπωνυμία της πόλης.*
*Η ονομασία Κέδρηνος λόφος προτάθηκε από τον ποιητή Γ. Βαφόπουλο και καθιερώθηκε σε μια προσπάθεια αντικατάστασης της τούρκικής ονομασίας του δάσους.
[ΠΗΓΕΣ: Γ. Βελένης (2005), Κρήνες και φιάλες της Θεσσαλονίκης: ταυτίσεις φωτογραφιών, Θεσσαλονικέων πόλις παράρτημα τεύχους 17, 28-30, Κ. Νίγδελη (2016), Δήμος Νεάπολης-Συκεών «Ο μεγάλος Καλλικρατικός Δήμος», Θεσσαλονίκη, 2016]
The Şeyh Fountain on Kedrinos Hill
The monument was not merely symbolic or religious in function; it also served the practical needs of local residents and travelers passing through the area. Public fountains were found throughout every neighbourhood of Ottoman Thessaloniki, particularly near mosques (camii), but also in the vicinity of monasteries and other religious complexes. Besides providing drinking water, they served as important social gathering places where residents met and interacted. At the same time, they could become sites of tension, as large numbers of people often gathered to collect the water needed for their households. Larger fountains were incorporated into the city’s public water distribution system, while smaller ones typically consisted of a single spout and one or more stone basins that supplied both pedestrians and animals. Their water was conveyed either through underground aqueducts or directly from nearby springs. Thessaloniki’s water supply relied primarily on the springs of Hortiatis, Retziki (Pefka), and Stavroupoli, which provided the city with clean drinking water. The construction and maintenance of public fountains were the responsibility of the municipal authorities of the period. Their cost was covered either by the public treasury, charitable foundations (vakıfs), community organizations, or wealthy private benefactors. Since the construction of fountains was regarded as an act of charity benefiting the public, sponsoring such monuments also brought considerable social prestige. For this reason, benefactors often invested in high-quality architectural decoration and ensured that their names were commemorated through dedicatory inscriptions.
An interesting aspect of this monument is its lasting influence on the city’s toponymy. The adjacent tomb and fountain became such a well-known landmark that they eventually gave their name to the surrounding area. The name Seich Sou, still used today for Thessaloniki’s large suburban forest, derives from the Turkish expression meaning “the Sheikh’s Water” or “the Sheikh’s Fountain.” Thus, a relatively modest monument left a lasting imprint not only on the city’s history but also on its collective memory and geographical identity.
*The name Kedrinos Hill was proposed by the poet G. Vafopoulos as part of an effort to replace the forest’s former Turkish name.
![issue17_parartima_0027-topaz-upscale-2x Η κρήνη του Σεἴχη στον Κεδρηνό Λόφο από νοτιοδυτικά, όπως σωζόταν στις αρχές του 20ου αιώνα. [Μουτσόπουλος (2002), σ. 240-241, φωτ. δδ. Φωτογραφία Α. Ζάχου]. Από: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚέΩΝ ΠόΛΙΣ Παράρτημα τεύχους 17: Κρήνες και φιάλες της Θεσσαλονίκης: ταυτίσεις φωτογραφιών Γιώργος Βελένης](https://www.info-neapolis-sykeon.gr/wp-content/uploads/2026/02/issue17_parartima_0027-topaz-upscale-2x-600x600.jpeg)







![Κρήνη Χίλια Δέντρα Κρήνη στα Χίλια Δένδρα, εντός μουσουλμανικού νεκροταφείου ανατολικά του Επταπυργίου. [Μουτσόπουλος (2002), σ. 106-107, φωτ. 21. Φωτογραφία Α. Ζάχου]. Από: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚέΩΝ ΠόΛΙΣ Παράρτημα τεύχους 17: Κρήνες και φιάλες της Θεσσαλονίκης: ταυτίσεις φωτογραφιών Γιώργος Βελένης](https://www.info-neapolis-sykeon.gr/wp-content/uploads/2026/02/Κρήνη-Χίλια-Δέντρα-500x500.jpg)
![Κρήνη μουσουλμανικού νεκροταφείου issue17_parartima_0030-2 Η κρήνη του μουσουλμανικού νεκροταφείου ανατολικά του Επταπυργίου και η ευρύτερη περιοχή των Χιλίων Λένόρων. [Μουτσόπουλος (2002), σ. 110-111, φωτ. 23. Φωτογραφία Α. Ζάχου]. Από: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚέΩΝ ΠόΛΙΣ Παράρτημα τεύχους 17: Κρήνες και φιάλες της Θεσσαλονίκης: ταυτίσεις φωτογραφιών Γιώργος Βελένης](https://www.info-neapolis-sykeon.gr/wp-content/uploads/2026/02/Κρήνη-μουσουλμανικού-νεκροταφείου-issue17_parartima_0030-2-500x500.jpg)
